مىدهد ؛ نيز تصويرهاى همانندى در « كرنك » « 1 » از دولت تازه . از تورات هم برمىآيد كه ابراهيم پس از بازگشت از مصر ، خود ، اسماعيل و ديگر مردان خاندان را ختنه كرد . « 2 » با اين كه گزارش‌ها از زيردست احبار و عالمان يهوديى كه از اسارت بابل بازگشته بودند ، رد شده و به دست آنان در ميانهء سده‌هاى ششم و پنجم پيش از ميلاد ، يعنى نزديك به هزار و پانصد سال پس از روزگار ابراهيم ، سامان يافته است . « 3 » و شكل كنونىاش را پيش از سال 400 پيش از ميلاد به دست نياورده است . و از همين روى هيچ جاى شگفتى نيست اگر اين گزارش‌ها با گزارش‌هاى ديگرى از سفر تثنيه ، دوگانگىها و ناسازگارىهاى ريشه‌اى داشته باشند . « 4 » گزارش‌هايى كه دور نيست بازتاب كمرنگى باشند از رويدادهاى افسانه‌آميز و اسطوره‌اى ، از پيدايى آيين ختنه ، آيينى كه بىگمان يك آيين ريشه‌دار مصرى است . « 5 » در اينجا فرويد اين پرسش را پيش مىكشد كه اگر موسى يهودى بود و خواستار اينكه خويشان و هم‌قومان خود را از بند مصريان برهاند ، پس چرا آيين ختنه‌كنان را بر آنان واجب ساخت ؟ و يا هر آيينى كه آشكارا يهوديان را به رنگ مصريان درمىآورد ، و اگر خواستهء او آزادسازى و دور كردن آنان از مصريان بود ، چرا و به چه انگيزه‌اى ياد و خاطرهء مصر را در آنان زنده نگه مىداشت . اين همه آشكارا نشان مىدهد كه موسى ، نه يهودى و اسرائيلى كه مصرى بوده است . « 6 » و سپس دين او نيز ترجيحا دين مصرى بوده است ، اما نه دين رايج در ميان مردم مصر آن روز ، بلكه دين اخناتون كه با دين يهوديان همانندىهاى بسيارى دارد . در اينجا فرويد به آشكارسازى همين رويكرد خود مىپردازد - كه موسى شخصى مصرى با همتى و الا و بلندپرواز بوده است و چه بسا در اين انديشه بوده كه روزى به پيشوايى مردم و فرمانروايى امپراتورى مصر برسد . و چون از نزديكان اخناتون بوده است ، براى تبليغ و گسترش دين تازه‌اى كه اخناتون ، مردم مصر را بدان مىخواند و انديشه‌هاى موسى نيز از آن

--> ( 1 ) . J . Breasted , op - cit , p . 303 , NO . 10 . ( 2 ) . سفر پيدايش ، 17 : 10 - 11 ، 23 - 27 . نيز بنگريد به : محمد بيومى مهران ، « قصة ارض الميعاد بين الحقيقة و الاسطورة ( 2 ) « مجلهء الاسطول ، شمارهء 67 ، اسكندريه ، 1971 م ، 5 - 6 . ( 3 ) . A . Lods , op - cit , p . 125 . ( 4 ) . سفر تثنيه ، 5 : 1 - 3 ؛ نيز : 199 . A . Lods , op - cit ، ( 5 ) . محمد بيومى مهران ، همان 6 ؛ نيز : A . P . Davies , TenCommandments , N . Y , 1956 , p . 59 - 60 . ( 6 ) . مصرى بودن موسى بىگمان سخن نادرستى است و ما به زودى به گستردگى از آن سخن خواهيم گفت .